جمال الدين محمد الخوانساري
15
شرح آقا جمال خوانسارى بر غرر الحكم ودرر الكلم ( فارسي )
تنبيه ايشان شده با اين كه فاسد كردن معاد نيز بدبختيست واگر نه عمدهء بدبختى همانست . 9275 من أعظم المحن دوام الفتن . از بزرگترين محنتها پاينده بودن فتنههاست ، يعنى زماني كه فتنه وآشوب در آن دائمي باشد ، پس پناه بايد جست بحق تعالى از آن وشكر بايد كرد در زماني كه چنين نباشد ، وممكن است كه غرض اشاره نيز باشد باهتمام در سعى واستخلاص از فتنهء آخرت كه پاينده است . 9276 من ضيق العطن لزوم الوطن . از تنگى عطن است لازم بودن وطن ، « عطن » جائى را گويند كه نزد آب شتران را بعد از خوردن آب بخوابانند تا بار ديگر آب دهند وبعد از آن بچراگاه خود برند و « تنگى عطن » مثل است از براي تنگدستى وكم همّتى ، ومراد اينست كه از جملهء تنگدستى وكم همّتى لازم بودن در وطن است وبيرون نرفتن از آن بسفرها ، وكسى را كه همّت ودست ودل گشاده باشد نمىشود كه صبر كند بر آن وبسفرها نرود از براي كسب فضايل ومنافع اخروى ودنيوي ، وممكن است كه مراد به « لزوم وطن » ماندن در آن ونقل نكردن از آن باشد بجاى ديگر با وجود تعب وآزار كه در آن كشد واين كه اين از جملهء كم همّتى است ، صاحب همّت در چنين وطنى نماند وبجاى ديگر رود كه چنان نباشد . 9277 من الايمان حفظ اللّسان . از ايمانست نگهدارى زبان ، يعنى از فحش وغيبت وأمثال آنها ، يا از سخن گفتن بسيار نيز ، وبنا بر اين مراد اينست كه آن از كمال ايمانست وبنا بر اوّل نيز ممكن است كه مراد اين باشد بنا بر مشهور از عدم اعتبار عمل در أصل ايمان ، وممكن است كه مراد اين باشد كه از اجزاى ايمانست يا شرايط آن بنا بر اين كه عمل نيز معتبر باشد در ايمان .